رحیم شمیم نم
این تعلیم و تعلّم است که فرهنگ جامعه را رشد میدهد و انسانها را به سوی کمال رهنمون میسازد.
این تعلیم و تعلم است که آدمیان را از اخلاق ناپسند دور میکند و به سوی اخلاق پسندیده فرا میخواند.
این تعلیم و تعلم است که عمل مردم را پاک و خالص میگرداند و از شرک و ریا دور میسازد.
آنچه در پی میآید چهل حدیث درباره «تعلیم و تعلّم» است که امیدوارم با فراگیری و به کارگیری آنها به «علم حقیقی» و «حقیقت علم» نزدیکتر شویم.
(1) آموزش هدف بعثت پیامبر عزیز خدا صلیاللهعلیهوآله میفرمایند: «بِالتَّعْلیمِ أُرْسِلْتُ؛1 من برای آموزش دادن فرستاده شدهام.
» (2) گرامیداشت دانشمند، گرامیداشت خداست امام امیرالمؤمنین علی علیهالسلام میفرمایند: «مَنْ وَقَّرَ عالِما فَقَدْ وَقَّرَ رَبَّهُ؛2 در برابر کسی که به او دانش میآموزید (شاگرد) و کسی که از او دانش میجویید (معلم) فروتن باشید.
هر کس دانشمندی را گرامی بدارد، بیگمان پروردگارش را گرامی داشته است.
» (3) ارزشمندترین مردم کیست؟ پیامبر عزیز خدا صلیاللهعلیهوآله میفرماید: «اَکْثَرُ النّاسِ قیمَةً اَکْثَرُهُمْ عِلْما؛3 بیشترین مردم از نظر ارزش، بیشترین آنهاست از نظر دانش.
» (4) تا جوان هستی دانش بجوی پیامبر عزیز خدا صلیاللهعلیهوآله میفرمایند: «مَنْ تَعَلَّمَ فی شَبابِهِ کانَ بِمَنْزِلَةِ الرَّسْمِ فِی الْحَجَرِ؛4 هر کس در جوانی دانش بیاموزد، [از نظر پایداری] چون نقشِ روی سنگ است.
» (5) برای دانش اندوزی قدم رنجه فرما! پیامبر عزیز خدا صلیاللهعلیهوآله میفرمایند: «اُطْلُبُوا الْعِلْمَ وَلَوْ بِالصّینِ؛5 دانش بجویید؛ اگر چه در [راهی دور] چون چین باشد.
ادامه مطلب ...علی اقلیدی نژاد
عبور از جادههای پر پیچ و خم زندگی همیشه به آسانی ممکن نیست. و در این میان دوران پرمخاطره نوجوانی از سختترین گذرگاههای مسیر زندگانی به شمار میرود. نوجوانی در واقع برزخی بین کودکی و جوانی است. این دوره آکنده از رفتارهای متناقض، غرایز طوفانوار و تشنج زا میباشد. در عین حال این سنین نوید بخش تولدی دوباره در تمامی عرصههای جسمی، اجتماعی و ارزشی است، همچنین میتوان از این ایام به عنوان «نقطه عطف زندگی» یاد نمود. از همین رواست که روانشناسان نوجوانی را با القاب و عناوینی همچون «دوران منفی»؛ «زندگانی تشنجانگیز»؛ «دوران طوفان و فشار»؛ «تولد جدید»1 و... نام گذاری نمودهاند.
نوجوانی دورانی انتقالی است و مانند هر مرحله انتقالی دچار نوعی ابهام است و همین ابهام باعث نوعی گمگشتگی در نوجوان میشود. او در این مرحله نه کودک است و نه بزرگسال. اگر کودکانه رفتار کند مورد سرزنش قرار میگیرد و چنانچه بخواهد همانند بزرگترها عمل نماید، با توجه به عدم تجربه کافی دچار مشکلاتی جدی خواهد شد. این مسئله همراه جهش و تغییرات فیزیکی، عاطفی، جنسی و تغییر در نوع نگرشهای ارزشی ـ اجتماعی، ویژگیهای متفاوتی را برای نوجوان به دنبال میآورد که در ادامه به برخی از آنها میپردازیم.
ادامه مطلب ...تعلیم و تربیت اسلامى
مرورى بر چالشهاى موجود بین فلسفه و دانش معاصر با اسلام سنّتى(1)
نویسنده: سیدحسین نصر
مترجم: غلامرضا متّقىفر
چکیده
هدف نویسنده در این مقاله آن است که تعالیم سنّتى اسلام را به عنوان موضوعاتى که با علوم متفاوت در دنیاى جدید ازقبیل تعلیم و تربیت، دانش، فلسفه و مهندسى در تضاد است معرفى نماید. پس از این بررسى، مىتوان از ماهیت واقعى علوم مذکور و تنشى که در قواعد(2) موضوعات مطرح شده در اسلام سنّتى از یک سو و دنیاى جدید از سوى دیگر وجود دارد، درک عمیقى به دست آورد. به هر حال، براى نشان دادن این تنشها پیش از هر چیز مىبایست برخى تعالیم سنّتى اسلام را در هریک از حوزههاى تخصصى، یعنى حوزههایى که همگان با آن سر و کار ندارند، معرفى نماییم. مواجهه اسلام سنّتى و دنیاى نوین امرى نیست که از دید کسى پنهان باشد. تا جایى که به تعلیم و تربیت اسلامى، همچنین علوم رایج امروز مربوط است، هر دو گستره وسیعى از فضاى عقلانى و دوره تاریخى را پوشش مىدهند و به آسانى نمىتوان در رابطه با این دو قضاوتى تمام عیار کرد. تنها راه ارزیابى و داورى درباره این دو حیطه، اشاره به برخى قواعد اساسى و ویژگىهاى برجسته آنها مىباشد که همیشه به عنوان ویژگىهاى اختصاصى اسلام سنّتى و جنبههاى قابل توجه تمدن اسلامى مطرح بوده است. اگر در این مقال به برخى دستاوردهاى مسلمانان در این حوزهها اشاره شده، این امر به منزله ارائه نمونه براى توضیح همان قواعد و ویژگىهاست. مقصود آن نبوده که یکایک دستاوردهاى مسلمانان در این حوزهها برشمرده شود. لازم به توضیح نیست که اگر قرار باشد مجموع آثار مسلمانان در این زمینهها جمعآورى شود، فهرست آنها چندین جلد کتاب خواهد شد.
ادامه مطلب ...تعامل جسم و روان
محمّدرضا حاتمی
مقدّمه
مبحث تعاملات نفس و بدن با یکدیگر سابقه ای طولانی دارد، به گونه ای که پزشکان و فیلسوفان نامدار قدیمی همواره بر آن پافشاری می نموده اند. افلاطون معتقد بود همان گونه که چشم را بدون سر و سر را بدون بدن نمی توان درمان نمود، بدن را نیز نمی توان بدون در نظر گرفتن روان درمان کرد. ارسطو می گفت: احساسات آدمی بر بدن، و ویژگی های بدنی بر روح او تأثیر می گذارند. ابن سینا نیز با کمک گرفتن از تجارب پزشکی خویش نمونه هایی از ارتباط و تأثیر متقابل نفس و بدن را بیان کرده است. 1
دانشمندان علوم انسانی و پزشکی در دوران معاصر نیز با پژوهش های متمرکز بر تأثیر حالات روانی بر بدن و اثرگذاری شرایط جسمانی بر نفس و روان، مجموعه وسیعی از اطلاعات ارزشمند را در اختیار محققان قرار داده اند، به گونه ای که حتی گروهی از ایشان، انسان را موجودی زیستی ـ شیمیایی ـ روانی ـ اجتماعی 2 معرفی کرده اند.
این نوشتار، در ابتدا با استفاده از یافته های دانشمندان، به مواردی از تأثیرات متقابل روان و بدن بر یکدیگر می پردازد و سپس دیدگاه های عمده در زمینه تعامل این دو ساحت را مطرح می کند.
ادامه مطلب ...ترک بعضى عادات بد،...(1)
ترک بعضى عادات بد ثمرات سودمند و زودرس دارد
دکتر منصور اشرفى
برخىاز عادات به طور دائم روزمره، باعث آزار جسم و گاهى روان هستند مثلا اعتیاد بهسیگار و خوردن قهوه زیاد باعث افزایش مداوم و تدریجى فشار خون خواهد شد چه ایندو ماده به ویژه نیکوتین به محض ورود به بدن، فشار خون را بالا مىبرد. اگر کسىسیگار را ترک کند، بهبود سریع در وضع مزاجى خود خواهد دید. درواقع این جایزهاىاست که انسان در ازاى ترک یک ماده زیانآور دریافت مىکند. این بهبود وضع، مساءلهساعت و روز استیعنى اثر خوشحالى و بهبود خیلى زود ظاهر مىشود و اثر فورى آنروى فشار خون است که رو به کاهش مىگذارد و به سمت طبیعى سیر مىکند. پژوهشگرانانگلیسى این مطلب را به خوبى روشن کردهاند. آنان 16 نفر پیدا کردند که فشار خونبالاتر از طبیعى داشتند و همه آنان به سیگار و قهوه معتاد بودند. از آنانخواستند که یک شب از این ماده صرفنظر کنند (از نصف شب تا ساعت 9 بامداد) فشارخون این گروه که معمولا 164 روى 102 میلى متر جیوه بود، صبح همان روز به 147 روى89 نزول کرد به طورى که در ظرف 9ساعتیعنى کمى بیش از یک شب استراحت، فشار خوناز مرز خطر به حد طبیعى رسید. سپس به آنان اجازه داده شد که سیگار بکشند و قهوهبنوشند. دو ساعتبعد فشار خون متوسط آنان از نو، به 162 روى 102 (مرز خطر)رسید (1) .
اثر ورزش
اثر ورزش در ترک عادات زیانآور بسیار درخشان است. جایزهاى که انساناز ورزش انتظار دارد در عرض 60 دقیقه نصیب وى مىشود. لازم نیست که انسان درمسابقه «دو» شرکت کند و یا به قله دماوند صعود نماید تا جایزه دریافت کند،بلکه همانقدر که وى به طور متعادل و متناسب ورزش نماید، جایزه خود را دریافتخواهد کرد و آن ارزشمندترین جایزه، یعنى تندرستى است. تندرستى جسم و روان. وقتىکه دستگاه ناتوان شده قلب وعروق توان خود را در اثر ورزش باز مىیابد و یا بدنمتعادل و متناسب مىشود، این خود بهترین پاداشى است که از ورزش به دست مىآوریم.
این بهبود وضع بدن و مزاج تقریبا به همان زودى آغاز مىگردد که انسان به ورزشاقدام کند.
ادامه مطلب ...اشاره:
آقای دکتر سالار منافی اناری مترجم کتاب آداب الصلوة امام خمینی هستند که این کتاب معروف را به زبان انگلیسی ترجمه کردهاند. دکتر منافی تحصیلات خود را در رشتههای زبان انگلیسی،
الهیات (ادیان و عرفان) به پایان رساندهاند و دارای تالیفات و ترجمههای متعددی به زبانهای انگلیسی و فارسی میباشند. ایشان عضو هیات علمی بخش زبان انگلیسی دانشکدؤ ادبیات فارسی و زبانهای خارجی دانشگاه علامؤ طباطبایی هستند. دربارؤ ترجمؤ مزبور مصاحبهای با ایشان انجام دادهایم که میخوانید.
حضور: چه شد که تصمیم به ترجمؤ کتاب آدابالصلوة که مشحون از اصطلاحات دشوار اسلامی ـ عرفانی است گرفتید؟
دکتر منافی: بـا توجه به سوابق تحصیلی حوزوی و دانشگاهی و با در نظر گرفتن تجربیاتی که در زمینؤ تـالیف و ترجمه به زبان انگلیسی داشتـم مسوولیت سنگیـن ترجمؤ کتـاب نفیس آداب الصلوة حضرت امام(س) را به زبان انگلیسی پذیرفتم. این مسوولیت در آبان ماه سال 1371 به موجب قـراردادی از سوی موسسؤ تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س) به اینجانب واگذار گـردید.
حضور: با توجه به اصطلاحات مشکلی که در این کتاب وجود دارد و دقت زیادی که لازمؤ ترجمؤ صحیح کتاب است آیا به تنهایی این مهم را به انجام رساندید یا همکارانی هم داشتید؟
دکتر منافی: پس از آنکه این مسوولیت خطیر را پذیرفتم و سنگینی آن را بر دوش خود احساس کردم، مجبور شدم، برای آنکه از عهدؤ انجام آن برآیم، از یکی دو کار دیگر دست بردارم و حتی از مسئولیت بزرگ دیگری که در دانشگاه بعهدهام بود کنارهگیری کنم، تا بتوانم با تمام توان این کار عظیم را به اتمام رسانم. انجام تمام مراحل کار از قبیل ترجمه، مقابلؤ ترجمه با متن اصلی، ویرایش علمی و ادبی و اصلاح نواقص احتمالی همه به علت عظمت کار از عهدؤ یک نفر ساخته نبود و اگر هم میشد نمیتوانست کار خوبی باشد، لذا پس از مشورت با همکار خوبم جناب آقای محمد جعفر خلیلی، کار این طور انجام شد که ابتدا وی متن کتاب را به انگلیسی ترجمه میکرد و سپس اینجانب ترجمؤ انگلیسی را کلمه به کلمه با متن اصلی مقابله میکردم و در برخی موارد اصلاحات و تغییراتی را بعمل میآوردم و بهنگام لزوم، برای مشورت در مورد برخی متشابهات و مشکلات علمی با اساتید صاحب نظر در مسائل فلسفی، عرفانی و علوم و معارف اسلامی به بحث و تبادل نظر مینشستم. البته این مشورت تنها با شخصیتهای علمی بطور حضوری نبود، بلکه به کتابهای مرجع و منابع و ماخذ معتبر نیز به طور مرتب مراجعه میشد تا بهترین معادل در زبان انگلیسی برای هر یک از اصطلاحات تخصصی پیدا شود. گاه لازم میشد که برای اطمینان از مناسب بودن یک یا چند اصطلاح عرفانی به کتابهای معتبر زیادی در زبانهای عربی، انگلیسی و فارسی مراجعه کنم و یا بدنبال این کار به کتابخانؤ معتبری در تهران بروم.
ادامه مطلب ...«نقد گونهاى بر هدفهاى آموزش و پرورش در ایران و جهان»
هادى رزاقى
در منابع دینى، شواهد بسیارى گواهى مىدهد که محور دعوت پیامبران الهىعلیهم السلام در طول تاریخ، توحید بوده است و همه تعالیم آنان به همین اصل اساسى باز مىگردد. از آیات قرآن مجید، که به بیان هدف بعثت انبیاعلیهم السلام پرداخته است، این نکته به خوبى به دست مىآید (1) .روح دعوت انبیاعلیهم السلام، اسلام - یعنى تسلیم بودن در برابر خدا - بوده است. (2)
هدف رسالت و بعثت پیامبران در نظر شهید مطهرى دو چیز بوده است: دعوت به توحید نظرى و عملى فردى (3) و اقامه قسط و عدل در جامعه - یعنى برقرار ساختن توحید عملى اجتماعى. (4) این دو هدف، در حقیقت، به یک چیز - یعنى همان توحید - برمىگردد. (5)
علامه طباطبایى روح حاکم بر همه آیات قرآن را توحید مىداند. قرآن با همه تفصیلات و جزئیاتش بر یک اصل اساسى مبتنى است که بنیان دین نیز بر آن قرار گرفته و آن «توحید» است; یعنى در واقع، تفاصیل ذکر شده در قرآن، بیان فروعات این اصل بنیادى است. سوره هود همین نکته را بیان مىکند که معارف قرآنى با تحلیل به «توحید خالص» برمىگردد و از اینرو، مىتوان گفت: براى قرآن کریم با همه پراکندگى و تفرق آیات آن، تنها یک غرض متصور است که پس از تفصیل و تجزیه، گاه به صورت اصل دینى، گاه دستور اخلاقى و گاه حکم شرعى درمىآید. هیچکدام از عقاید دینى، دستورات اخلاقى و احکام عملى شریعت از این روح اساسى دین تخطى نمىکنند و در حقیقت، همه آنها جسم آن روح واحدند. (6)
در نهجالبلاغه، هدف از بعثت پیامبر اکرمصلى الله علیه وآله به صراحتبیان شده است: «خداوند محمد - صلىالله علیه و آله - را مبعوث نمود تابندگانش را از بندگى بتها خارج سازد و به پرستش خدا بکشاند». (7)
در خطبه یکم نیز چنین آمده است: «از فرزندان آدمعلیه السلام پیامبرانى برگزید... تا عهد و پیمان فطرت را به یاد بندگان آورند.»
ادامه مطلب ...