عباس رجبی
زنان به عنوان نیمی از پیکره جامعه نقش بسیار مهمی در ایجاد و گسترش عفّت، پاکدامنی و اخلاق در بین جوامع بشری دارند. عفّت و حیای زن، که یکی از مهمترین عوامل حفظ و بقای عفّت عمومی است، نه تنها در تمام ادیان و مذاهب الهی مورد تأکید قرار گرفته، بلکه عقول و افکار بشری نیز آن را مورد تأیید قرار دادهاند.
از نظر اسلام، اهمیت این موضوع به حدّی است که برخی روایات آن را «تمام دین» میدانند. در روایتی از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) آمده که فرمودند: «اَلْحَیاءُ هُوَ الدینُ کُلُّهُ»؛ حیا تمام دین است. 1
امام علی(علیهالسلام) نیز در مورد عفّت و پاکدامنی میفرماید: «عفّت و پاکدامنی منشأ هر خیری است.» به همین منظور، در تمام ادیان و مذاهب آسمانی، «اَلعِفَّةُ رَأسُ کُلِّ خَیْر» 2 قوانین گوناگونی برای حفظ و بقای عفّت و حیای عمومی وضع شدهاند، که «حجاب» و پوشش زن از جمله آنهاست.
«حجاب»، که به معنای پوشیدن تمام بدن و زیباییهای ظاهری زن در برابر مردان بیگانه است، برای پیشگیری و مهار برخی گرایشها و رفتارهای خودنمایانه و وسوسهانگیز میباشد. این در حالی است که زنان به طور طبیعی دوست دارند در برابر جنس مخالف خودآرایی کنند و زیبایی زنانگی 3 خود را به نمایش بگذارند.
حال این سؤال پیش میآید که این قانون اسلامی تا چه اندازه با طبیعت زن سازگار است؟ آیا تبرّج و جلوهگری از نظر اسلام و علم بکلی مردود است، یا برای آن قانونی وجود دارد؟ اگر در وجود زن غریزهای تحت عنوان «تبرّج» وجود دارد، روشهای رشد و پرورش این غریزه چیست و چه کارکردی در زن و حفظ سلامتی او میتواند داشته باشد؟ چگونه میتوان غریزه تبرّج را با حیا، که یک ویژگی فطری در زن است، جمع کرد؟ آیا حجاب و پوشش به معنای نادیده گرفتن این غریزه نیست؟ آیا همانگونه که عدهای از مخالفان حجاب میگویند، این محدودیت مانعی برای رشد عاطفی و روانی زن محسوب میشود، یا به عکس، در جهت سلامت روانی اوست؟
ادامه مطلب ...سیّد محمّدرضا غیاثى کرمانى
تقدیم
به:جوانان، که تشنگان حقیقت اند ومعلّمان و مربّیان، که پاسداران امانت اندو عالمان و مبلّغان، که بیانگر معارف شریعت اندو همه آنان که جویاى سعادت اند...
مقدّمه مؤلّف
«معراج»، از حوادث بزرگى است که در دفتر زندگى پر افتخار پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله وسلم) به ثبت رسیده است.معراج از پیچیده ترین مسائلى است که مباحث علمى و فکرى فراوانى را برانگیخته است.قرآن کریم دوبار از معراج یاد کرده است :
1 - سُبْحانَ الَّذِی أسْرى بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الاَْقْصَى الَّذی بارَکْنا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیاتِنا.
2 - لَقَدْ رَآى مِنْ آیاتِ رَبِّهِ الْکُبْرى.وامّا روایات در این مورد به حدّ تواتر رسیده است و صرف نظر از اختلافاتى که در جزئیات این سفر آسمانى دارند، موجب یقین در تحقق این امر عظیم مىگردند.
البته در روایات معراج جملههاى پیچیده و اسرار آمیزى وجود دارد که کشف معنا و محتواى آن آسان نیست.در بررسى جریان معراج به روایاتى برخورد مىکنیم که مطالب دلنشینى را نقل مىکنند که در آن شب ملکوتى از مصدر عزّت - جَلَّ جَلالُهُ - خطاب به رسول اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم) صادر شده است و عنوان «مناجات در شب معراج» را به خود گرفته است.در آغاز این خطابها کلمه یا اَحْمَد وجود دارد که نام آسمانى آن حضرت است، در مقابل محمّد، نام زمینى آن بزرگوار.در این مناجات، معارف بلندى نهفته است
که در آن اوج آسمانها بسان خود آسمانها در اوج است.و براى زمینیان از رهاوردهاى عظیم این معراج مقدّس محسوب مىگردد.این مناجات در کتاب بحارالانوار، جلد 77، صفحه 21 موجود است که چون علامه مجلسى «رضوان الله علیه» از ارشاد القلوب دیلمى، باب 54 نقل نموده به همان مدرک مراجعه و استنساخ گردیده است و اگر تفاوتى در جملات دیده مىشود به همین دلیل است.در پایان، علّو درجات روح عرشى پیشواى راحل، حضرت امام خمینى و سلامتى رهبر عالیقدر انقلاب اسلامى را از خداى بزرگ خواستارم.تابستان 1376 سید محمدرضا غیاثى کرمانى
ادامه مطلب ...محمدرضا محمدى
دانشپژوه کارشناسى ارشد روانشناسى از مؤسسه آموزشى پژوهشى امام خمینى (رحمه الله)
دوره نوجوانى از مهمترین و حساسترین دورههاى زندگى انسان به شمار مىرود; زیرا در این دوره نوجوان به دنبال یافتن هویتخویش، در مسیر شکل دادن به شخصیتى متکى به خود گام برمىدارد.سؤالات متعددى نیز در ذهن نوجوان نقش مىبندد که چنانچه نتواند پاسخى مناسب براى آنها بیابد، چه بسا ممکن استشخصیتى متزلزل و احیانا دوگانه پیدا کند.بنابراین، شناخت جنبههاى مهم جسمانى، روانى، اجتماعى، عقلانى و اخلاقى نوجوانان این توانایى را به نوجوان و اطرافیان او مىدهد تا شیوه صحیح برخورد با تغییرات جسمى - روانى به وجود آمده را بدانند و تا حدى از بروز ناسازگارىهاى خاص این دوران جلوگیرى نمایند.این مقاله، نیم نگاهى به جنبههاى مهم شخصیت نوجوانان انداخته است.
دوره نوجوانى همزمان استبا دوره بلوغ; یکى از بحرانىترین دورههاى زندگى.در دروه بلوغ، تغییرات گوناگونى در ابعاد شخصیتى نوجوان رخ مىدهد که هر کدام به نوعى مىتواند بر او اثر بگذارد و حتى گاهى شخصیت او را دگرگون سازد.این نبشتار، به برخى از این جنبهها اشاره دارد.اما پیش از ورود به اصل بحث، توجه به چند نکته لازم است:
1- بحران بلوغ: فرایند بلوغ یکى از بحرانىترین دورههاى زندگى هر فرد است. استانلى هال، ( Hall, Stanly ) که به پدر روانشناسى بلوغ معروف است، این مرحله را «دوران طوفان و فشار» مىنامد.نوجواندرایندوره، تمایلاتوخواهشهاى متضادى دارد; مثلا با اینکه مىخواهد با دوستان باشد، به تنهایىنیزعلاقهمند است. (1)
روسو دوره بلوغ را تولد مجدد مىداند.او مىگوید: وقتى فرد به دوره بلوغ مىرسد مثل این است که فرد دیگرى با خصوصیات بدنى و روانى متفاوتى در وى به وجود آمده است. (2)
در هفتسال سوم زندگى که دوران بلوغ و جوانى است، تحولات سریعى در جسم و جان نوجوان پدیدار مىگردد و در مدت کوتاهى اندام و افکارش به کلى تغییر مىکند. (3) دوره نوجوانى و بلوغ به سنین بین 12 تا 18 سالگى اطلاق مىشود.این دوره یکى از بحرانىترین دورههاست.گاهى گذشتن از مرز کودکى و رسیدن به قلمرو بلوغ با نابسامانىهاى فراوانى همراه است.در این دوره، نوجوان نه دیگر کودک به حساب مىآید و نه هنوز به درستى بالغ گردیده است.وى در مرز بین این دو مرحله (کودکى و بزرگسالى) قرار مىگیرد و با فشارها و انتظارات خاص هر دوره رو به رو مىشود; از سویى، اگر کار کودکانه بکند او را ملامت مىکنند که بزرگ شده است و این کار در شان او نیست و از سوى دیگر، معمولا با او مانند بزرگسالان رفتار نمىشود.در زندگى، نقش کودک و بزرگسال، هر کدام مشخص است و مىدانند چه کارى باید انجام دهند، ولى نوجوان در وضع روحى مبهم و پیچیدهاى به سر مىبرد; او به درستى نمىداند چه باید بکند.
ادامه مطلب ...محمدرضا محمدى
دانشپژوه کارشناسى ارشد روانشناسى از مؤسسه آموزشى پژوهشى امام خمینى (رحمه الله)
دوره نوجوانى از مهمترین و حساسترین دورههاى زندگى انسان به شمار مىرود; زیرا در این دوره نوجوان به دنبال یافتن هویتخویش، در مسیر شکل دادن به شخصیتى متکى به خود گام برمىدارد.سؤالات متعددى نیز در ذهن نوجوان نقش مىبندد که چنانچه نتواند پاسخى مناسب براى آنها بیابد، چه بسا ممکن استشخصیتى متزلزل و احیانا دوگانه پیدا کند.بنابراین، شناخت جنبههاى مهم جسمانى، روانى، اجتماعى، عقلانى و اخلاقى نوجوانان این توانایى را به نوجوان و اطرافیان او مىدهد تا شیوه صحیح برخورد با تغییرات جسمى - روانى به وجود آمده را بدانند و تا حدى از بروز ناسازگارىهاى خاص این دوران جلوگیرى نمایند.این مقاله، نیم نگاهى به جنبههاى مهم شخصیت نوجوانان انداخته است.
دوره نوجوانى همزمان استبا دوره بلوغ; یکى از بحرانىترین دورههاى زندگى.در دروه بلوغ، تغییرات گوناگونى در ابعاد شخصیتى نوجوان رخ مىدهد که هر کدام به نوعى مىتواند بر او اثر بگذارد و حتى گاهى شخصیت او را دگرگون سازد.این نبشتار، به برخى از این جنبهها اشاره دارد.اما پیش از ورود به اصل بحث، توجه به چند نکته لازم است:
1- بحران بلوغ: فرایند بلوغ یکى از بحرانىترین دورههاى زندگى هر فرد است. استانلى هال، ( Hall, Stanly ) که به پدر روانشناسى بلوغ معروف است، این مرحله را «دوران طوفان و فشار» مىنامد.نوجواندرایندوره، تمایلاتوخواهشهاى متضادى دارد; مثلا با اینکه مىخواهد با دوستان باشد، به تنهایىنیزعلاقهمند است. (1)
روسو دوره بلوغ را تولد مجدد مىداند.او مىگوید: وقتى فرد به دوره بلوغ مىرسد مثل این است که فرد دیگرى با خصوصیات بدنى و روانى متفاوتى در وى به وجود آمده است. (2)
در هفتسال سوم زندگى که دوران بلوغ و جوانى است، تحولات سریعى در جسم و جان نوجوان پدیدار مىگردد و در مدت کوتاهى اندام و افکارش به کلى تغییر مىکند. (3) دوره نوجوانى و بلوغ به سنین بین 12 تا 18 سالگى اطلاق مىشود.این دوره یکى از بحرانىترین دورههاست.گاهى گذشتن از مرز کودکى و رسیدن به قلمرو بلوغ با نابسامانىهاى فراوانى همراه است.در این دوره، نوجوان نه دیگر کودک به حساب مىآید و نه هنوز به درستى بالغ گردیده است.وى در مرز بین این دو مرحله (کودکى و بزرگسالى) قرار مىگیرد و با فشارها و انتظارات خاص هر دوره رو به رو مىشود; از سویى، اگر کار کودکانه بکند او را ملامت مىکنند که بزرگ شده است و این کار در شان او نیست و از سوى دیگر، معمولا با او مانند بزرگسالان رفتار نمىشود.در زندگى، نقش کودک و بزرگسال، هر کدام مشخص است و مىدانند چه کارى باید انجام دهند، ولى نوجوان در وضع روحى مبهم و پیچیدهاى به سر مىبرد; او به درستى نمىداند چه باید بکند.
ادامه مطلب ...جایگاه تربیت دینى در ساختار نظام آموزش و پرورش
در گفتوگو با: حجةالاسلام دکتر محمدجواد زارعان و آقاى دکتر ایرج شگرف نخعى
اشاره
جایگاه تربیت دینى در ساختار نظام آموزش و پرورش از جمله موضوعات به روز، مهم و دورانساز جامعه اسلامى ماست، حذف معاونت پرورشى از وزارت آموزش و پرورش در نظام اسلامى، تنشهاى زیادى را برانگیخت. بدین منظور، نشریه معرفت در راستاى وظایف دینى و انقلابى خویش، بحثى تحت عنوان "تبیین جایگاه تربیت دینى در ساختار نظام آموزش و پرورش" مطرح و سؤالاتى به حضور کارشناسان محترم این رشته، جناب حجةالاسلام آقاى دکتر محمدجواد زارعان و نیز جناب آقاى دکتر شگرف نخعى ارسال نمود. این عزیزان دعوت ما را پذیرفتند و به سؤالات ما پاسخ مکتوب ارائه نمودند. با هم این بحث جذاب را مىخوانیم.معرفت
دکتر زارعان: پیش از هر مطلبى، تذکر این نکته را لازم مىدانم که پیچیده بودن و ذوابعاد بودن بحث از یک سو، و ضرورت رسیدن به یک نتیجه روشن در این زمینه از سوى دیگر، مستلزم بررسى عمیقتر مسأله مىباشد. بر همین اساس، بحث را در دو بخش الف) اصولى مقدمى؛ ب) بررسى سؤالات پى مىگیریم. در همینجا از همه عزیزانى که در این مسائل مطالعه و دقت دارند دعوت و تقاضا مىکنیم که با ارائه نظرات ارزشمند خود بحث را عمق بیشترى بخشند.
الف. اصول مقدمى
به نظر مىرسد، در پاسخ به سؤالات ارائه شده، بررسى برخى مقدمات، ضرورى و مفید است. ارائه پاسخ روشن به بسیارى از این سؤالات و اتخاذ موضع پیرامون آنها بدون بررسى این مقدمات، که در واقع مبانى و اصول بحث به حساب مىآیند، ناممکن و ناقص است. همچنانکه متقابلاً تبیین این اصول، پاسخ روشنتر سؤالات این باب را به دنبال خواهد داشت. البته تبیین هریک از این اصول، فرصتى بس وسیعتر مىطلبد و طرح آنها در اینجا فقط در حد ارتباط مسائل مورد نظر با این اصول است.
ادامه مطلب ...جاه طلبی از دیدگاه اسلام
راه کارهای پیش گیری و درمان
عیدمحمّد احمدی
پیش گفتار
یکی از موضوعاتی که انسان از شنیدن و آگاهی نسبت به آن لذت می برد و هر اندازه در مسیر نسیم روح بخش آن قرار گیرد، بر عطش و علاقه او افزون می شود، بحث از مسائل اخلاقی در جهت تهذیب نفس و آراستن روح و پیراستن گفتار و رفتار از رذایل اخلاقی است. انسان به همان اندازه که از داشتن ویژگی ها و خصلت های پسندیده شادمان می شود; از صفات رذیله سخت هراسان و ناخشنود می گردد، اما رهایی و مبارزه با ناهنجاری های اخلاقی بسیار مشکل است و جز با تلاش و اراده قوی میسّر نمی شود. ناهنجاری ها و رذایل اخلاقی فردی و اجتماعی فراوانند و پیامدها و تبعات فردی و اجتماعی متفاوتی نیز در پی دارند; یکی از آن ها رذیله جاه طلبی و ریاست طلبی است که ضرر آن بر دین سخت تر و شدیدتر از هجوم گرگان بر گله گوسفندان ذکر شده است. 1
در اینجا پرسش هایی مطرح می شوند که چه راه کارهایی برای پیش گیری از ابتلا به رذیله ریاست طلبی و درمان آن در منابع اسلامی پیش بینی شده است؟ شیوه ها و روش های به کارگیری آن چیستند؟ اعتقاد بر این است که راه کارهای شناختی و رفتاری مفیدی در منابع اسلامی وجود دارند که با عنایت به شیوه های گوناگون، در به کارگیری آن ها، برایند خوبی خواهند داشت.
شایان ذکر است ریاست طلبی که در مسیر هدایت و خدمت به بندگان خداوند باشد، امری پسندیده و مطلوب است، بلکه از ضروریات نظام خلقت و زندگی بشری است; مانند رهبری و ریاست انبیا(علیهم السلام)، اولیا و صالحان خدا; چنان که حضرت یوسف(علیه السلام) از خداوند چنین درخواست می کند: (اجْعَلْنِی عَلَی خَزَآئِنِ الأَرْضِ إِنِّی حَفِیظٌ عَلِیمٌ.)(یوسف: 55) اما جاه طلبی، که مورد نکوهش قرار گرفته و موجب نفاق و بی دینی معرفی گردیده، آن است که در جهت حاکمیت بر مردم برای کسب قدرت، شهرت و ثروت اندوزی باشد. 2 این نوع جاه طلبی یکی از رذایل اخلاقی است که در این نوشتار، به عوامل، پیامدها، راه کارهای پیش گیری و درمان آن پرداخته شده است.
ادامه مطلب ...
آنچه در پیش روی دارید متن سخنرانی استاد محقق آیت الله سبحانی، پیرامون توحید و شرک در عبادت در دانشکده الهیات تهران است. که پس از استخراج از نوار، و ویراستاری مختصر منتشر میگردد.
سالروز شهادت باقرالعلوم علیه السلام را به مسلمانان جهان، بویژه به برادران و خواهران حاضر در جلسه، تسلیت عرض می کنم، برای من مایه افتخار و اعتزاز و شرف است که در دانشکده الهیات، که جزء حوزه علمیه قم محسوب میشود، به حضور خواهران و برادران که دانشجویان علوم دینی در تهران به شمار میآیند، رسیدم.
موضوع بحث ما توحید و شرک در قرآن است. علت گزینش این موضوع برای بحث این است که فعلاً در میان امت اسلامی، مسئله توحید و شرک مطرح است. تصور نشود که این مسئله، با متن زندگی ما تماسی ندارد، زیرا در غالب کشورها خصوصا جاهایی که موج بعضی از انحرافات به آنجا رسیده است مسئله توحید و شرک از نظر قرآن، به شکل حادّی مطرح است.
اصل مشترک میان تمام شرایع آسمانی، مسئله توحید است. قرآن کریم هم، در آیات متعدد براین اصل مشترک تاکید دارد و می فرماید: «وَ لَقَدْ بَعَثْنا فی کُلِّ اُمَّةٍ رَسُولاً أنِ اعْبُدُوااللّهَ وَ اجْتَنِبُواالطَّاغُوتَ» یعنی «ما به سوی هر امتی پیامبری فرستادیم که خدا را بپرستید و از پرستش طاغوت بپرهیزید». بنابراین، توحید اصل مشترک میان تمام شرایع است، اینک در مورد اینکه آیا توحید یک مرحله دارد یا دارای مراحل متعددی است، و نیز همه مراحلش مورد اعتقاداست یا بعضی از مراحل آن، مختصری توضیح میدهیم.
در درجه اول، توحید ذاتی یا توحید در ذات مطرح میشود. توحید ذاتی را در دو مرحله بیان میکنیم:
ادامه مطلب ...