انگیزش شخصیت ایمن از دیدگاه اسلام

محمد دولتخواه

فارغ التحصیل کارشناسى ارشد روان‏شناسى از مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى (رحمه الله)

چکیده:

انگیزه و انگیزش از مفاهیم کلیدى و کاربردى روان‏شناسى شخصیت است.تبیین این مفاهیم چون مرتبط با موجودى است‏به نام انسان که تمام تلاش‏ها اعم از علمى و عملى براى تامین منافع و مصالح اوست، کار را تا حد زیادى پیچیده و دشوار مى‏نماید چه، انسان‏ها در درجات مختلفى از سقوط و صعود، سلامت و بیمارى واقع شده‏اند. بنابراین اولین سؤالى که مطرح است این است که انگیزه و انگیزش کدام یک از انسان‏ها مد نظر است.آن چه مى‏خوانید نگاهى است گذرا به بحث انگیزش شخصیت ایمن و سالم از دیدگاه علم روانشناسى و اسلام.با هم مى‏خوانیم:

مقدمه

بحث از ایمنى - ناایمنى، بیمارى - سلامت و بهنجار - نابهنجار، بخشى از مباحث مهم و اساسى نظریه شخصیت در روان‏شناسى است، به طورى که مى‏توان گفت: نظریه شخصیت وقتى کامل است که بتواند تعریف جامع و صحیحى از این مفاهیم ارائه دهد، هر چند ارائه تعریف جامع از مفاهیم در علوم انسانى به طور عام و در روان‏شناسى به طور خاص، کارى بس پیچیده و دشوار است.چه، محور و مدار بحث در این علوم، موجود بى‏نهایت پیچیده‏اى است‏به نام انسان.

از آن‏جا که مقاله حاضر متکفل بیان انگیزش شخصیت ایمن از دیدگاه اسلام است، ابتدا شایسته است تعریفى از مساله ایمنى و امنیت روانى از دیدگاه علم روان‏شناسى، همچنین از دیدگاه متون دینى‏ارائه گردد، آن‏گاه موضوع اصلى مورد بررسى قرار گیرد.

الگوهای خدمتگذاری

1 در سالی که با پیشنهاد مقام معظم رهبری مد ظله العالی، «سال نهضت خدمت‏رسانی» نام گرفته است، بر آن شدیم تا الگوهای خدمتگزاری را معرفی کنیم. باشد که با نقل خاطراتی از زندگی آنان، سرمشقهایی زنده فرا روی همه متولیان و مسئولان در هر پست و مقامی قرار دهیم.

در این شماره خاطراتی از زندگی تیمسار سرلشکر خلبان، شهید عباسی بابایی را مرور می‏کنیم.

صبح با دیدن بابایی شرمنده شدیم

«کارمند، آینه‏ساز»- در سال 64 به من مأموریت داده شد تا مقداری وسایل را به قرارگاه رعد ببرم و تحویل سرهنگ بابایی بدهم. تا آن زمان من و دوستانم سرهنگ بابایی را ندیده بودیم و فقط می‏دانستیم که ایشان پست معاونت عملیات نیروی هوایی را عهده‏دار هستند. ساعتهای آخر شب بود که به قرارگاه رعد رسیدیم. با ورودمان به قرارگاه برادری را، که لباس بسیجی به تن داشت و سرش را هم ماشین کرده بود دیدیم. او ضمن خوش آمدگویی از ما پرسید:

ـ شام خورده‏اید؟

گفتم:

ـ خیر.

الگوهای خدمتگذاری

«خدمتگزاری» فلسفه «کارگزاری»

آزادی از قید و بند غیر خدا تحفه‏ای الهی است؛1 اما مردم از آن رو «حکومت» و سلطه دیگران را بر خود می‏پذیرند که حاکمان می‏توانند در تعاملات انسانی، نظم و عدالت را بر جامعه مستولی سازند و با برچیدن دامنِ فزون خواهان و احقاق حقوق مظلومان، بستر لازم را برای زندگی توأم با کرامت انسانی فراهم سازند.2 به بیانی دیگر مردم به آن امید به پذیرش نظامهای حکومتی ـ که محدود کننده آزادی آنهاست ـ سوق پیدا می‏کنند، که «حاکمان»، «خادمان ملت» در مسیر بازگرداندن حقوق آنان باشند.3 و البته در نظامهای اسلامی دامنه این خدمتگزاری علاوه بر حقوق دنیایی، حقوق معنوی و دینی را هم شامل می‏شود و حاکمان، وظیفه دارند در هر دو جبهه، خادم مردم و حافظ منافع آنان باشند. این فلسفه برای حکومت، آموزه‏ای نبوی و علوی است. به یاد آوریم این سخن امام علی علیه‏السلام را که فرمود: «اَللّهُمَّ اِنَّکَ تَعْلَمُ اَنَّهُ لَمْ یَکُنِ الَّذی کانَ مِنّا مُنافَسَةً فی سُلْطانٍ وَلا الْتِماسَ شَیْ‏ءٍ مِنْ فُضُولِ الْحُطامِ وَلکِنْ لِنَرِدَ الْمَعالِمَ مِنْ دینِکَ وَ نُظْهِرَ الاِصْلاحَ فی بِلادِکَ فَیَأْمَنَ الْمَظْلُومُونَ مِنْ عِبادِکَ وَتُقامَ الْمَعَطَّلَةُ مِنْ حدُودِکَ4؛

خدایا، تو می‏دانی آنچه از ما صادر شد (اقدام برای حکومت) به خاطر رغبت در حکومت یا به دست آوردن مال دنیا نیست؛ بلکه برای این است که نشانه‏های دین تو را باز گردانیم و اصلاح را در شهرهایت اشکار سازیم تا بندگان ستم‏دیده‏ات امنیت یابند و مقرّرات فراموش شده‏ات، اجرا شود.»

الگوها و اسوه ها زهــد و ساده زیستى

الگوها و اسوه ها زهــد و ساده زیستى

سیّد محمدرضا حسینى

زهد و ساده زیستى, از جمله ویژگى هاى دانشمندان الهى و عالمان دین است که از پیامبران و ائمه معصومین به ارث برده اند.

در این شماره به نمونه هایى واقعى از زندگى ساده و زاهدانه بعضى از فرزانگان اشاره مى کنیم, باشد که ما نیز به تبعیت از سیره اهل بیت عصمت و طهارت& این صفت خداپسندانه را در زندگى خویش به کار بریم.

امام خمینى(ره)

یکى از یاران امام راحل درباره ساده زیستى ایشان چنین مى گوید:

هواى نجف بسیار گرم بود و بعضى از اوقات نزدیک به پنجاه درجه مى رسید. روزى با چند نفر از برادران خدمت امام رفتیم و گفتیم: آقا! گرماى هوا شدید است و شما هم پیرمرد هستید. بهتر است به کوفه بروید, بیشتر فضلا و مردم تابستان را به آن جا نقل مکان مى کنند. در جواب فرمودند: من چطور براى هواى خوب به کوفه بروم, در صورتى که برادران من در ایران, در زندان به سر مى برند.1

روح بزرگ و دردآشناى امام با نوع دوستى و ساده زیستى درآمیخته است, بدین دلیل هواى سوزان و گرم نجف را بر هواى لطیف کوفه ترجیح مى دهد تا خود را از مردم نجف جدا نکند و مردم مظلوم و ستم دیده و انقلابیون مسلمان دربند را فراموش نکند.

(به قول یکى از دانشمندان…, دو دست لباس آیةاللّه خمینى و دو نعلین ایشان و غذاى ساده اى که از یک کف دست نان و کمى ماست و سیب زمینى و چند عدد خرما, در شبانه روز تجاوز نمى کند, بنیاد یک دیکتاتورى بیست وپنج ساله را درهم فرو مى ریزد. وقتى تلویزیون فرانسه زندگى ایشان را براى مردم نشان مى دهد, مسیحیت و به خصوص آیین کاتولیک ـ که دربار پاپ, تشریفات مجلل آن را معرفى مى کند ـ تکان مى خورد و حرکت پوینده تشیع مطرح مى شود….)2

باز در این خصوص از امام راحل نقل مى کنند که:

الگوها و اسوه ها زهد و ساده زیستى

عراق امروز و تمایلات استقلال طلبانه

براساس گزارشات رسیده، احزاب سیاسی عمده شورای حکومتی عراق در نشستی با رهبران کرد، توافق کرده اند که منطقه کردنشین شمال این کشور، بخش اعظم خودمختاری 12 سال گذشته خود را حفظ کند. طبق این توافق، منطقه کردنشین به چند استان تقسیم نمی شود و یک نهاد سیاسی در چارچوب نظام فدرال باقی می ماند.

حمایت اعضای شورای حکومتی از استقلال گسترده کردها، در تضاد با طرح دولت بوش قرار دارد. بسیاری از مقام های ارشد کاخ سفید، به تقسیم عراق فدرال در راستای قومیت تمایلی ندارند. متحدان منطقه ای ایالات متحده، مثل ترکیه و عربستان سعودی نیز با این ایده مخالف هستند و از بابت ناسیونالیسم مذهبی و قومی جوامع خود نگران هستند.

دو حزب اصلی کرد، یعنی اتحادیه میهنی کردستان و حزب دمکراتیک کردستان، به این نتیجه رسیده اند که نمی توانند تمام امتیازات دهه گذشته را حفظ کنند. پس از جنگ سال 1991 خلیج فارس، ایالات متحده و انگلیس، منطقه شمال عراق را یک منطقه پروازممنوع اعلام کردند و در مقابل تهاجمات نیروهای صدام، از آن حفاظت کردند. در این مدت کردها توانستند به خودکفایی سیاسی و اقتصادی بسیار زیادی دست یابند. در حال حاضر، کردها آماده هستند تا سیاستگزاری خارجی، پولی و دفاع خود را به دولت ملّی عراق واگذار کنند.. کردها به طور علنی اعلام کرده اند که شبه نظامیان کرد موسوم به پیشمرگان، می توانند به بخشی از ارتش ملّی عراق تبدیل شوند. در جلسه شورای حکومتی عراق، همچنین آینده کرکوک، شهر نفت خیز و کشاورزی 150 مایلی شمال بغداد و جنوب منطقه کردستان مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت ؛ احزاب کرد که تاکنون خواستار کنترل این شهر یک میلیونی بوده و پذیرفته اندکه سرنوشت این شهر را در یک همه پرسی تعیین کنند. نتیجه همه پرسی را نمی توان به طور دقیق پیش بینی کرد، زیرا از سال 1957 تاکنون، سرشماری دقیقی در عراق انجام نگرفته است؛ تیپ 173 هوا برد امریکا که منطقه کرکوک را کنترل می کند، ترکیب جمعیتی آن را 35 درصد عرب، 35 درصد کرد، 26 درصد ترکمن و 4 درصد سایر اقوام گزارش کرده است، لیکن به دلیل هجوم کردها به این شهر و خروج بسیاری از اعراب، ممکن است آمار و ارقام فوق تغییر یابد.

الگوها و اسوه ها

احکام اجتهاد و تقلید

محمدباقر شریعتى سبزوارى

یکى از مباحث اصولى و فقهى, مسئله اجتهاد و تقلید است که غالب علماى اسلامى رساله مستقلى درباره آن نگاشته اند. پیش از ورود به بحث, ضرورى است معناى لغوى و اصطلاحى اجتهاد و تقلید دانسته شود و سپس به مقولات دیگر پرداخت.

مفهوم لغوى و اصطلاحى اجتهاد و تقلید

اجتهاد در فرهنگ لغت, به مفهوم سعى بلیغ و تلاش بى دریغ و کوشش مستمر و پیوسته براى دست یابى به هدف است,1 و نیز تلاش توأم با رنج و سختى را گویند.2 و در اصطلاح یعنى داشتن قدرت علمى بر استنباط احکام دینى از ادله و منابع مربوط به آن.3

تقلید در لغت, به معناى قلاده بر گردن دیگرى انداختن, گردن بند به گردن انداختن, و در امور شرعى و عبادات, از مجتهدى تقلید کردن است.4 و در اصطلاح, التزام عملى به فتواى مجتهد یا تطبیق وظایف دینى مطابق با فتواى مجتهد زنده است5; به عبارت روشن تر: عمل کردن به فتواى مجتهد را در احکام شرعى, تقلید مى گویند.

اعتدال در رفتار «قسمت سوم»

سید مهدی موسوی کاشمری

البته این خصیصه ریشه در فطرت و نهاد بشر و هر موجود زنده دارد و اسلام نیز آن را تحت عنوان دفاع تأیید کرده است و به او اجازه داده و حتی واجب کرده است، که از موجودیت و کیان خود به محافظت برخیزد.

بر همین اساس، قرآن کریم، دفاع را مسأله‏ای انسانی گرفته است و می‏فرماید:

«و ما اصابکم یوم التقی الجمعان فباذن اللّه‏ و لیعلم المؤمنین و لیعلم الذین نافقوا و قیل لهم تعالوا قاتلوا فی سبیل‏اللّه‏ او ادفعوا ...»

یعنی ای مؤمنان! آن مصیبتهایی که روز برخورد شما با نیروهای کفر «در جنگ احد» برایتان پیش آمد، به علم الهی و اذن او بود و تا مؤمنان از منافقان جدا گردند و چهره نفاق آشکار گردد. و به آنان که می‏گفتند:» برای چه منظوری بجنگیم» گفته شد: برای خدا نبرد کنید یا اگر بدان اعتقادی ندارید از شرف و کیان خود به دفاع برخیزید.(1)

و همچنین در روایات متعدد مبارزه شخص، با متجاوز به جان و ناموس و عِرض و مال خود، مقدس شمرده شده و جان باختن بر سر آن به عنوان شهادت معرفی گردیده است.(2)

و نیز قرآن کریم، بدگویی مظلوم نسبت به ظالم و آن کس که زندگی و شرف و شخصیت او را با اعمال زهرآگین خود نشانه رفته است، جایز شمرده است.(3)

و حتی فقهای شیعه با استناد به همین آیه مورد اشاره، غیبت ستمگر را از ناحیه ستمدیده در خصوص ظلمی که بدو رفته بی‏اشکال دانسته‏اند.(4)

ولی در عین حال در نظام حقوقی و اخلاقی اسلام همچنان که حقّ دفاع، مسلّم و قطعی شمرده شده است از زیاده‏روی و تجاوز از حد در آن نیز منع گردیده است.

قرآن کریم در این باره می‏فرماید: